Türkiye'deki Şeker Fabrikaları

Şeker pancarı Türkiye’de tarım sektöründe ve tarıma dayalı sanayi üretiminde önemli bir rol oynuyor ve yarattığı katma değerle önemini korumaya devam ediyor. Ülkemizde 33 adet pancar şekeri fabrikası bulunmaktadır. Özelleştirme İdaresi Başkanlığına bağlı Türkiye Şeker Fabrikaları A.Ş'ne ait 25 fabrikadan 10'u 2018 yılında yapılan özelleştirme ihaleleri ile özel sektöre devredilmiştir. Güncel haliyle; devlete ait 15, özel sektöre ait 12 ve pancar kooperatiflerine ait 6 olmak üzere toplamda 33 şeker fabrikası faaliyet göstermektedir. Mevcut durumda kamunun sektör payı %35,5, kooperatif fabrikalarının payı %36,9, özel fabrikaların payı ise 27,6 olmuştur.

Kayseri Şeker Fabrikası

1954 yılında temeli atılan ve 1955’te açılışı Adnan Menderes tarafından yapılan Kayseri Şeker Fabrikası ile sadece bir kurum değil, şeker pancarı tarımı da yeniden doğdu…

Türkiye’nin en değerli ve stratejik öneme sahip fabrikaları arasında yer alan Kayseri Şeker Fabrikası, bulunduğu bölgenin istihdamında lokomotif görev görmesi ve kurumun amiral gemisi olma niteliğini taşıyor.

Kayseri Şeker Fabrikası, kurulduğu tarihte, günde 1.800 ton üretim kapasitesine sahipken, bugün günde 13 bin tonluk kapasitesiyle çiftçinin, üretimin, endüstrinin, Kayseri’nin ve Türkiye ekonomisinin gelişmesinde pay sahibi olmanın gururunu yaşıyor.

 

 

Turhal Şeker Fabrikası

Cumhuriyetimizin ilk fabrikalarından Turhal Şeker Fabrikası, 1934’den beri sadece şeker sektöründe değil, Türk sanayisinin gelişiminde öncülük etmiş, tarıma ve çiftçilere ve bölge insanına güç vermiştir.

Kayseri Şeker, geçmişe olan saygısı ve geleceğe olan inancı ile büyük bir yatırım yaparak, yok olma tehlikesiyle karşı karşıya kalan Turhal Şeker Fabrikası’nı Türkiye’ye yeniden kazandırdı.

17 Nisan 2018’de yapılan ihaleyle Kayseri Şeker bünyesine katılan Turhal Şeker Fabrikası, ilk kurulduğu yılda günde 1.000 ton üretim kapasitesine sahipti. Tarihi değeri korunarak modernize edilen fabrika, bugün 8.400 tonluk üretim kapasitesi ile büyük bir başarının mimarisini oluşturuyor.

 

 

 Boğazlıyan Şeker Fabrikası

Kayseri Şeker’in günümüz yönetim vizyonu ile Avrupa’nın en modern ve gelişmiş şeker fabrikalarından biri olma özelliğini taşıyan Boğazlıyan Şeker ve Mamulleri Entegre Tesisi 2006 yılında kuruldu.

Türkiye’nin en yeni ve son yapılan şeker fabrikası olma niteliğini taşıyan Boğazlıyan Şeker ve Mamulleri Entegre Tesisi, teknolojisi, inovatif özellikleri ve günde 14 bin ton üretim kapasitesi ile sadece ülkemizde değil, dünyada da rol model oluşturuyor.

 

 

Türkiye’deki Diğer Şeker Fabrikaları

Türkiye Cumhuriyeti'nin ilk sanayi işletmelerinden olan şeker fabrikalarının ilkini kurma faaliyetleri ilk kez Uşak'lı Molla Ömeroğlu Nuri (Şeker) adındaki bir çiftçi tarafından başlatıldı ve 6 Kasım 1925 tarihinde ilk şeker fabrikasının temeli atıldı.

Uşak’taki ilk fabrikanın kurulma aşamaları sürerken 22 Aralık 1925 tarihinde Alpullu Şeker Fabrikası’nın temeli atıldı ve 26 Kasım 1926 tarihinde açılışı yapılarak ilk Türk Şekeri burada üretildi.

1933 yılına dek bu iki fabrikada gerçekleşen üretim, Türkiye’nin şeker ihtiyacını kısmen karşılarken, bu süreçte edinilen tecrübe ile 5 Aralık 1933’te Eskişehir, 19 Ekim 1934’te ise Turhal Şeker Fabrikası açıldı.

1950 yılına kadar Uşak, Alpullu, Eskişehir ve Turhal fabrikalarındaki üretimle ülkenin şeker ihtiyacı karşılanırken, 1951 yılında hazırlanan Şeker Sanayii’nin Tevsi Programı ile yeni şeker fabrikalarının kurulması dönemi başladı.

Yine bu yıllarda pancar ekicilerinin teşkilatlandırılması amacı ile tarım kesiminde toplumsal dayanışmanın bir örneği olan kooperatifleşme hareketi başlatıldı.

1951-1956 yılları arasında Adapazarı, Amasya, Konya, Kütahya, Burdur, Susurluk, Kayseri, Erzincan, Erzurum, Elazığ ve Malatya’da olmak üzere toplamda 11 yeni şeker fabrikası kuruldu. 1962 yılında Ankara 1963 yılında ise Kastamonu Şeker fabrikaları kurularak, ülkemizin şeker fabrikaları arasına katıldı.

Ülkemizin nüfus artışına paralel olarak şeker ihtiyacı da artmaya başlarken, arzı karşılamak adına yeni kurulan yeni şeker fabrikaları da 1977’de Afyon, 1982'de Muş ve Ilgın, 1983'de Bor, 1984'de Ağrı ve 1985 yılında da Elbistan’da faaliyete başladı.

Devam eden yıllarda ise 1989 yılında Erciş, Ereğli ve Çarşamba Şeker Fabrikaları, 1991 yılında Çorum, 1993 yılında Kars, 1998 yılında Yozgat ve 2001 yılında Kırşehir Şeker Fabrikaları işletmeye açıldı.

2004-2005 pazarlama yılında Çumra Şeker Fabrikası, 2006-2007 pazarlama yılında ise Boğazlıyan ve Aksaray Şeker Fabrikaları kurularak ülkemizde pancardan şeker üreten fabrika sayısı 33’e yükseldi.

Türkiye'deki Pancar Kooperatifleri

 

 

Türkiye’de şeker, tamamen şeker pancarından üretiliyor ve yıllık ortalama 2.5 milyon ton üretimi ile dünyada Rusya, ABD, Almanya ve Fransa gibi ülkelerden sonra geliyor. Yine yaklaşık 350 bin çiftçi aile, yıllara göre 350-500 bin hektar arasında değişiklik gösteren ekim alanında şeker pancarı yetiştiriyor.

İnsanlar tek başlarına yapmakta zorlandıkları işleri “birlikten kuvvet doğar” atasözünün işaret ettiği gibi yapmaya karar vererek kooperatifleri kuruyorlar.

Ülkemizin 64 ilinin 7.000 yerleşim biriminde 31 Pancar Ekicileri Kooperatifi faaliyet gösteriyor. Kooperatiflerin 50’nin üzerinde tarımsal amaçlı iştiraki, 315 satış mağazası bulunuyor.

 

 

Ülkemizdeki pancar kooperatifleri daha çok girdi temini konusunda faaliyet gösteriyor. Ortakları olan şeker pancarı üreticilerine tohum, gübre, ilaç, makine vb. girdileri toptan temin ederek üreticilerin daha uygun maliyetlerle almalarını sağlıyor. Çünkü Kooperatiflerin amacı kar değil, ortaklarına maliyetine hizmet etmektir.

Şeker Sanayi açısından kooperatifleşmenin hareket noktası olarak çiftçilerin şeker fabrikalarının sahibi olabilmeleri fikri esas alınmıştır.

Türkiye'de Şeker Pancarı Üretimi

 

 

Ülkemizde günümüz rakamlarıyla 3 milyon 151 ton pancar şekeri üretim kapasitesi bulunmaktadır. Pancardan şeker üreten şirketlerin toplam günlük pancar işleme kapasitesi de 191 bin 500 ton’dur.

Türkiye’de şeker pancarı üretimi; her yıl belirlenen şeker kotalarına bağlı olarak programlanmaktadır.

Türkiye’de 2003 yılından itibaren üretimde istikrar sağlanmıştır. Türkiye 2017/18 üretim döneminde 21 milyon 150 bin ton şeker pancarı üretimi ile dünyada Rusya, Fransa, Almanya ve ABD’nin ardından 5. sırada yer almıştır. Türkiye’de dış ticaret yıllara göre değişmekle birlikte düşük miktarlarda şeker ihracatı ve ithalatı yapılmaktadır. 2019 yılında 150 bin ton şeker ithalatı yapılmıştır. Buna karşılık 30,2 bin ton şeker ihracatı gerçekleşmiştir.

Türkiye’de şeker pancarı üretimi pancar ekim alanlarından, üreticiler veya temsilcileri ile şirketler veya fabrikalar arasında sözleşme düzenlenmesi suretiyle kotalı olarak yapılmaktadır.

Bu Sayfayı Sosyal Medyada Paylaş